Mała biała plamka z czerwoną obwódką, a ból nieproporcjonalny do rozmiaru. Przeszkadza przy jedzeniu, mówieniu, czasem nawet przy przełykaniu śliny. Po tygodniu znika sama, żeby za miesiąc wrócić w innym miejscu.

Afty ma okresowo około jednej piątej dorosłych. Same w sobie nie są groźne. Groźne bywa to, co czasem się pod nie podszywa.

Afta a nadżerka – to nie to samo

Afta to owrzodzenie błony śluzowej o podłożu zapalnym, powstające bez uchwytnej przyczyny zewnętrznej. Ma charakterystyczny wygląd: żółtawo-biały środek, wyraźna czerwona obwódka, okrągły lub owalny kształt. Pojawia się na wewnętrznej stronie warg i policzków, na dnie jamy ustnej, po bokach języka – czyli na śluzówce ruchomej.

Nadżerka to natomiast ubytek powierzchni śluzówki, który powstaje wskutek urazu lub choroby ogólnej. Ostra krawędź złamanego zęba, źle dopasowana proteza, gorąca zupa, przypadkowe przygryzienie policzka. Tu przyczyna jest zwykle do wskazania.

Rozróżnienie ma znaczenie praktyczne: aftę leczy się objawowo i czeka, aż minie, a nadżerkę leczy się przez usunięcie przyczyny. Dopóki ostra krawędź zęba pozostaje ostra, rana będzie wracać w to samo miejsce.

Co wywołuje afty

Nie ma jednej przyczyny, jest zestaw czynników, które się nakładają. U większości pacjentów udaje się wskazać dwa lub trzy:

• Mikrouraz – przygryzienie policzka, otarcie szczoteczką, twarda skórka chleba. Najczęstszy pojedynczy wyzwalacz
• Stres i niedobór snu – afty lubią sesje egzaminacyjne i okresy intensywnej pracy
• Niedobory żelaza, kwasu foliowego, witaminy B12 i cynku
• SLS w paście do zębów – u części osób odstawienie past z siarczanem laurylosodowym zauważalnie zmniejsza częstość nawrotów
• Wahania hormonalne oraz choroby ogólne: celiakia, choroba Crohna, zaburzenia odporności
• Kwaśne i ostre produkty – cytrusy, ananas, pomidory, orzechy włoskie u osób podatnych

Jak sobie pomóc, gdy już jest

Typowa afta goi się od 7 do 14 dni i nie zostawia blizny. W tym czasie chodzi głównie o to, żeby ograniczyć ból i nie drażnić rany.

Pomagają żele i preparaty tworzące na powierzchni warstwę ochronną, dostępne bez recepty. Odpuść na kilka dni kwaśne, słone i ostre potrawy, gorące napoje oraz alkohol. Myj zęby dalej, tylko delikatniej i szczoteczką o miękkim włosiu – zaniedbanie higieny przy afcie wydłuża gojenie.

W gabinecie przy bardzo bolesnych zmianach stosujemy laser. Zabieg trwa chwilę, wyraźnie zmniejsza ból i przyspiesza gojenie, orientacyjnie 150 zł. To rozwiązanie szczególnie sensowne u osób z nawracającymi, licznymi aftami.

Kiedy przyczyna jest w zębach lub protezie

Jeśli rana wraca zawsze w to samo miejsce, nie szukaj przyczyny w diecie. Szukaj jej naprzeciwko rany.

Najczęstsi winowajcy to: ostry brzeg ukruszonego zęba, wystający fragment starego wypełnienia, kamień nazębny na powierzchni językowej dolnych zębów oraz zbyt długi brzeg protezy. Wygładzenie krawędzi albo wymiana wypełnienia w ramach stomatologii zachowawczej rozwiązuje problem raz na zawsze.

Przy protezach sprawa jest jeszcze prostsza: korekta i podścielenie w ramach protetyki zajmuje jedną wizytę. Odleżyna pod protezą, którą się ignoruje przez miesiące, prowadzi do rozrostu włóknistego tkanki, a to wymaga już zabiegu chirurgicznego.

Warto też pamiętać o kamieniu i płytce. Stan zapalny dziąseł sprzyja owrzodzeniom i utrudnia ich gojenie, dlatego przy nawracających zmianach zaczynamy od higienizacji, a przy krwawiących, cofających się dziąsłach kierujemy do leczenia przyzębia.

Sytuacje, w których trzeba się zbadać

Owrzodzenie, które nie goi się w ciągu trzech tygodni, wymaga oceny lekarskiej. To najważniejsze zdanie w tym tekście. Nie po to, żeby straszyć – większość takich zmian ma banalne wyjaśnienie – ale dlatego, że wczesne zmiany nowotworowe w jamie ustnej potrafią przez długi czas wyglądać jak zwykła afta.

Umów wizytę również wtedy, gdy:

• zmiana jest twarda w dotyku, ma nierówne brzegi albo wyraźnie się powiększa
• towarzyszy jej biała lub czerwona plama na śluzówce, której nie da się zetrzeć
• afty pojawiają się częściej niż raz w miesiącu lub jest ich kilka naraz
• zmianom towarzyszy gorączka, powiększone węzły chłonne lub wysypka na skórze
• ból uniemożliwia jedzenie i picie przez kilka dni

Przy nawracających aftach bez uchwytnej przyczyny miejscowej warto zrobić podstawowe badania krwi – morfologię, ferrytynę, B12 i kwas foliowy. Zaskakująco często odpowiedź leży właśnie tam.

Rana w jamie ustnej, która nie chce się goić?

Umów się na konsultację w Meander Stomatologia na Ursynowie. Obejrzymy zmianę, znajdziemy jej przyczynę i – jeśli trzeba – usuniemy to, co ją wywołuje.

Umów wizytę online

22 648 61 09 | 577 882 471